hoahoctro.vn - Tôi thấy chúng có một chỗ đặc biệt nào đó trong tim mình. Một chỗ mà tôi chưa bao giờ biết là mình có cho đến khi Brandy giúp tôi mở nó.

   
Cậu em trai 18 tháng tuổi của tôi - Adam - gọi ầm lên từ sân trước: "Mẹ! Chị! Ra xem! Chó này!". Tôi bỏ dở bài tập, thò đầu ra ngoài cửa. Brandy - chú chó lông vàng của nhà hàng xóm - lại đang loanh quanh trước cửa nhà tôi.
  
- Cút đi! - Tôi quát, xua tay rối rít, rồi bế bổng Adam lên và phủi mấy sợi lông chó màu vàng nâu còn dính trên áo phông và quần short của cậu em.

Người chủ của Brandy đã mất được một tháng. Gia đình bà ấy đến dọn hết đồ đạc rồi treo luôn một cái biển "Bán Nhà". Chẳng ai để ý đến chú chó lông vàng vẫn còn sống tên là Brandy. Đã hàng tuần này, nó cứ sống quanh quẩn ở khu phố, lục thùng rác hoặc ai cho gì thì ăn.

Tôi chẳng ghét gì lũ chó mèo hay có thù oán riêng gì với Brandy. Đơn giản là tôi không quan tâm đến lũ lông xù bốn chân.

Brandy lót tót chạy đi khi bị tôi đuổi, còn tôi ngồi lại với Adam. Nhưng vừa lúc đó, chuông điện thoại reo. Tôi chạy vội vào nhà. Khi quay trở ra, Adam đã biến mất. Tôi chạy khắp vườn, sân trước sân sau, cả sân bóng rổ và bể bơi ở công viên đối diện. Adam vẫn mất hút. Hoảng hồn, tôi chạy bổ về nhà, gọi điện cho cảnh sát, rồi gọi mẹ.

Cảnh sát lùng sục khắp khu phố. Mẹ tôi không nói được lời nào còn tôi thì chỉ chực khóc. Đúng lúc đó, giữa tiếng còi xe cảnh sát và tiếng mọi người xôn xao, tôi nghe thấy một thứ tiếng khác: tiếng chó sủa.
  
- Tiếng chó sủa từ phía rừng thì phải - Một người hàng xóm thốt lên.

"Thôi chết" - Tôi run bắn lên - "Liệu có phải con chó Brandy đã tha Adam đi sau khi bị tôi thẳng thừng đuổi khỏi cửa hay không?". Chúng tôi vội chạy theo tiếng chó sủa tới hồ nước trong rừng. ở đó, Adam đang cuộn tròn trên một khúc cây lớn, nằm sát mé hồ nước, ngủ say sưa. Ngay bên cạnh, Brandy đứng, chân nhúng hẳn xuống nước, thân mình tựa vào để đỡ cả khúc cây lẫn Adam, tránh không cho cả hai lăn xuống nước.

Tôi và mẹ chạy ào tới. Mẹ thì bế Adam lên, còn tôi cúi xuống vỗ vào lưng Brandy. Brandy nằm gục xuống, thở không ra hơi. Có lẽ nó đã phải đứng đỡ Adam như thế cả tiếng đồng hồ rồi.

Chúng tôi cảm ơn cảnh sát và bế Adam - an toàn và khoẻ mạnh - về nhà. Tất nhiên, tôi không quên dắt theo Brandy. Brandy hơi ngập ngừng trước ngưỡng cửa nhà tôi, hẳn là nó nhớ những lần bị tôi quát đuổi đi.

- Vào nhà đi nào, anh bạn - Tôi nói khi gặp ánh mắt cho phép của mẹ - Từ bây giờ, đây sẽ là nhà cậu.

Brandy bước vào rất chậm, và khi thấy mình thật sự được hoan nghênh, nó nằm xuống một tấm thảm chùi chân cũ, như thể chọn một chỗ cố định cho mình. Brandy nhắm mắt lại, thở sâu hơn và ngủ thiếp đi. Nó vừa làm được một điều kỳ diệu, và tôi tự hỏi liệu nó có nhận ra điều đó không.

Từ ngày nuôi Brandy, tôi để ý nhiều hơn đến những động vật bị bỏ hoang và đưa rất nhiều chó mèo đến các trại dành cho vật nuôi bị bỏ rơi. Cả những con đã già, bị ốm hay bị mù, tôi đều thấy chúng có một chỗ đặc biệt nào đó trong tim mình. Một chỗ mà tôi chưa bao giờ biết là mình có cho đến khi Brandy giúp tôi mở nó.

Thục Hân (dịch)

hoahoctro.vn - Nếu mỗi ngày là một điều kỳ diệu, hẳn cuộc sống không ít hơn là một tác phẩm phi thường!

Đối với tôi, điều kỳ diệu trong cuộc sống là điều không tưởng. Bạn có thể có những khoảnh khắc đáng nhớ, nhưng kỳ diệu thì không. Cuộc sống giống như một chuỗi những thói quen, vậy thôi.

Tôi vẫn tin như thế cho đến 6h30 sáng Chủ Nhật vừa rồi, khi tới thăm các em bé ở trại trẻ mồ côi vào một ngày đầu mùa thu.
   
- Hôm nay đúng là một điều kỳ diệu! - Tôi nghe giọng một bé gái rất hứng khởi phía sau mình. Quay lại, tôi bắt gặp một đôi mắt trong veo của cô bé chỉ thấp đến thắt lưng tôi.
   
- Sao lại thế? - Tôi hỏi cô bé. Tôi không chắc liệu mình đã bao giờ có được vẻ hào hứng không giấu giếm như cô bé kia chưa.
   
- Anh nghĩ mà xem! - Cô bé lấy tay che mắt, ngước lên trời - Mặt Trời mọc rồi kia kìa!
   
- Phải - Bây giờ thì tôi thấy thật dễ dàng để kiềm chế sự hứng thú, vì đối với tôi, Mặt Trời không có gì đáng hứng thú cả. Hôm nào Mặt Trời chả mọc.
   
- Thật là kỳ diệu! - Cô bé vẫn lẩm bẩm - Trái Đất thì quay. Đến tối, Mặt Trời lặn xuống và buổi sáng nó lại mọc lên. Cứ thế mà xảy ra!
   
Điều này thì tôi được học từ hồi lớp 1 - tôi nghĩ thầm và dụi mắt để xua cơn buồn ngủ. Tôi còn đang bận nghĩ làm sao để kiếm được một tách cà phê.
   
- Anh nhìn những ngọn núi kia xem! - Cô bé chỉ tay ra xa - Có rất nhiều cây cỏ, trông đẹp không? Kia nữa - Cô bé lại chỉ sang một hướng khác - Thung lũng đấy! Thật là kỳ diệu!
   
"Mình đang nói chuyện với cô bé nào thế này?" - Tôi nghĩ thầm - "Và kiếm đâu ra cà phê bây giờ?!".
   
- Lại còn có hoa nở nữa chứ! - Cô bé vẫy vẫy tay ra phía vườn cây - Vừa thơm vừa sạch!
   
Cô bé hít một hơi thật sâu, đôi mắt xanh lấp lánh

- Thiên nhiên có nước và có ánh sáng. Mọi thứ cứ mọc và nở. Đẹp thật đấy!
   
Có thể bây giờ tôi không cần cà phê nữa. Tôi không biết chính sự sôi nổi của cô bé, hay không khí trong lành của buổi sáng sớm đã làm tôi bắt đầu cảm thấy niềm vui khi một ngày mới bắt đầu. Bằng cách nào đó, cô bé đã khiến tôi tin rằng mỗi ngày có đem theo một chút thần kỳ nào đó.
   
Thế rồi, với một nụ cười làm cho cả những lọn tóc xoăn cũng rung lên, cô bé kết luận:
   
- Mà hay nhất là sáng mai mọi thứ lại xảy ra như vậy! Và ngày kia nữa! Và ngày tiếp theo nữa! - Cô bé lại hít một hơi thật sâu - Thật là buổi sáng kỳ diệu!
   
Cô bạn bé nhỏ của tôi dường như có sự thông thái vượt qua tuổi tác của mình. Có lẽ cô bé chẳng bao giờ phải đi tìm kiếm niềm vui, vì cô bé đã biết được rằng, những niềm vui lớn của cuộc sống nằm ngay trong những việc quen thuộc nhất, bình thường nhất.

Nếu mỗi ngày là một điều kỳ diệu, hẳn cuộc sống không ít hơn là một tác phẩm phi thường!

Thục Hân (dịch)

hoahoctro.vn - Sự thật là: Chúng ta tạo ra các thói quen, thế rồi các thói quen tạo ra chúng ta. Nên chúng ta cần thực sự chú ý tới những thói quen mà mình đang tạo hình. Hãy tạo ra những thói quen bạn muốn và để chúng “đúc” bạn thành con người mà bạn muốn trở thành.

Một buổi tối, tại khu ký túc xá nữ xảy ra hỏa hoạn và một số cô gái ở tầng bốn bị mắc kẹt. Họ hoảng hốt không biết làm sao, trông mong vào một điều kỳ diệu nào đó sẽ giúp họ tìm được đường thoát ra khỏi đám cháy. Thế rồi, một trong các cô gái kêu lên:

- Chúng ta cần lấy hết quần áo cũ ra đây, buộc nối chúng lại với nhau, và thả qua cửa sổ để trèo xuống dưới thì may ra mới an toàn được.
 Sau đó, khi họ kể lại sự kiện này trước các phóng viên, phóng viên hỏi rằng họ có sợ sợi dây buộc lằng nhằng kia có thể sẽ không chịu nổi hay không.

- Ôi không, sợ gì chứ! – Một cô gái nói – Những cái gì cũ cũng đều khó đứt gãy lắm.

“Những cái gì cũ” ở đây có thể không hoàn toàn đúng đối với quần áo, nhưng chắc chắn là đúng đối với những thói quen. Những thói quen cũ đều rất khó bỏ.

Bạn có biết câu chuyện về viên đá kỳ lạ không? Đó là chuyện về một người đàn ông may mắn, được một nhà thông thái nói cho biết rằng, nếu ông tìm được “viên đá kỳ diệu”, thì năng lực thần kỳ của nó có thể cho ông ta bất kỳ thứ gì ông ta muốn. Ông cũng được tiết lộ rằng, viên đá đó có thể được tìm thấy giữa những viên đá cuội ở một bãi biển nhất định.

Tất cả những gì ông cần làm là nhặt một viên đá lên – nếu khi ông chạm vào mà thấy nó ấm lên, khác hẳn những viên đá cuội khác, thì đó chính là viên đá kỳ diệu với phép màu siêu nhiên.

Người đàn ông lập tức tới bãi biển và bắt đầu nhặt các viên đá. Khi ông cầm một viên đá cuội mà thấy vẫn lạnh hoặc mát, ông ném nó xuống biển để bãi biển bớt đi một viên đá. Ông tiếp tục làm việc đó từ giờ này sang giờ khác, từ ngày này sang ngày khác, từ tuần này sang tuần khác. Mỗi viên đá đều lạnh hoặc mát. Mỗi viên đá đều lập tức bị ném xuống biển.

Nhưng rồi, đến một buổi sáng, ông tình cờ cầm vào một viên đá và nó ấm lên ngay khi ông chạm tay tới, khác hẳn những viên đá khác. Người đàn ông này, vốn đã hành động theo vô thức, và hầu như chẳng còn nhận ra sự khác biệt, vẫn vung tay ném viên đá xuống biển. Ông không hề cố ý làm như thế, nhưng ông đã hình thành một thói quen, và những thói quen luôn rất khó phá vỡ.

Hầu hết các thói quen của tôi đều là những việc làm đều đặn hằng ngày. Theo thói quen, tôi luôn dậy đúng giờ vào buổi sáng – rất sớm. Tôi tập thể thao. Tôi ăn sáng. Trong hầu hết mọi ngày, tôi nghe cùng một kiểu nhạc và thậm chí đọc cùng một kiểu sách (hy vọng là tôi không đang viết lại cùng một câu chuyện).

Những việc làm đều đặn của tôi bao gồm cả những nơi tôi rất thích tới và những con người tôi rất thích gặp. Tất cả đều khá dễ dự đoán. Một chuỗi những việc được làm đều đặn, một chuỗi những thói quen, một số có ích cho tôi và một số thì có lẽ tôi nên suy xét lại cẩn thận hơn.

Một câu thành ngữ của Tây Ban Nha nói rằng: “Các thói quen lúc đầu là mạng nhện, rồi trở thành dây cáp”. Phép ẩn dụ này đặc biệt đúng với những thói quen “xấu”.

Lúc đầu, chúng “lôi kéo” bạn, rồi “bẫy” bạn như một cái mạng nhện. Dù cũng chỉ mới mỏng manh như một mạng nhện. Và nếu bạn tiếp tục thực hiện hành vi đó, thì mạng nhện sẽ trở thành vững chắc hơn và có thể sẽ rất khó phá vỡ, như những sợi dây cáp bằng kim loại.

Nhưng một số thói quen có thể có ích cho chúng ta. Như thói quen nghĩ tích cực, thái độ lạc quan, cách sống lành mạnh. Kể cả thái độ, cách suy nghĩ, quan điểm cũng có thể trở thành thói quen. Những cách nghĩ và hành vi theo thói quen sẽ hoặc là giúp đỡ, hoặc là cản trở chúng ta.

Sự thật là: Chúng ta tạo ra các thói quen, thế rồi các thói quen tạo ra chúng ta. Nên chúng ta cần thực sự chú ý tới những thói quen mà mình đang tạo hình. Hãy tạo ra những thói quen bạn muốn và để chúng “đúc” bạn thành con người mà bạn muốn trở thành.

Steve Goodier
Đặng Mỹ Dung (Dịch)

hoahoctro.vn - Người ăn xin đã dạy tôi rất nhiều về sự trao tặng. Tôi đã cho đi một phần nhỏ trong số tiền của mình, còn người ăn xin đã cho đi tất cả tài sản mà ông ấy có.

Sáng nay, ông ta vẫn đứng ở đó như mọi buổi sáng,  với hy vọng mọi người sẽ cho ít tiền lẻ.   

Ông ta đứng ngay ở góc đường cạnh thư viện nơi tôi làm việc. Hôm nào trời ấm, tôi còn thấy có một chú chó nhỏ nằm dưới chân ông ta. Tôi biết tên nó là "Dfer" vì nghe thấy ông ta gọi nó vầi lần, nhưng tên ông ta thì tôi không biết.

Thành phố này cấm ăn xin, nên những người ăn xin như ông ta thường chỉ đứng nép vào một góc nào đó, lặng lẽ chờ mọi người thả vài đồng xu vào mũ. Nhưng điều mà sáng nay tôi phát hiện ra đã cho tôi thấy ông ta không chỉ là một người ăn xin.

Khi tôi nhìn thấy ông ta từ đằng xa, ông ta đang lục tìm cái gì đó trong chiếc túi nhỏ. Tôi thả vài đồng xu vào mũ cho ông ta như thường lệ. Nhưng khác với mọi lần, ông ấy nhặt lấy rất vội vàng rồi tiếp tục lục túi.

Tôi đi tiếp, nhưng sự tò mò làm tôi quay lại. Tôi thấy ông ta chạy vào một ngõ nhỏ. Tất nhiên, sự tò mò lại làm tôi đi theo.

Tại khúc quanh của ngõ nhỏ đó là một đứa trẻ, không găng tay, không tất run cầm cạp trong cái lạnh. Người ăn xin đưa tất cả chỗ tiền cho đứa trẻ, bảo nó mua găng tay, rồi quay về chỗ cũ ở góc đường.

Những người "anh hùng" thường xuất hiện ở những chỗ bất ngờ nhất. Người ăn xin đã dạy tôi rất nhiều về sự trao tặng. Tôi đã cho đi một phần nhỏ trong số tiền của mình, còn người ăn xin đã cho đi tất cả tài sản mà ông ấy có.

Có lẽ ngày mai tôi sẽ hỏi tên ông ấy.

Janis Perkin
Thục Hân (dịch)

hoahoctro.vn - Sau này nghĩ lại, tôi thấy cô ấy không gọi nhầm số. Món quà cô ấy tặng tôi tuyệt vời hơn kẹo nước muối rất nhiều.

- Anh đã đi những đâu thế? Tôi gọi cho anh vào buổi tối như anh nói, nhưng chẳng có ai nhấc máy cả - Giọng cô gái nói - Tôi có món quà cho anh đấy!  

Giọng cô ấy có trọng âm theo kiểu người New York, nên tôi thấy hơi khó nghe.   

- Xin lỗi, nhưng cô là ai vậy? - Tôi hỏi lại.   

Đó là sáng sớm ngày thứ bảy. Ngày mà ai cũng hy vọng được ngủ nhiều hơn một chút.  

 - Margaret đây mà, anh khoẻ không? Tôi vừa từ Florida về và có mua tặng anh một món quà.   

Tôi không phải là người thích dậy sớm. Hàng ngày tôi dậy lúc 5h30, chỉ vì mấy chú chó trong nhà tôi là những kẻ thích dậy sớm. Chúng dậy và kêu ầm lên. Nhưng mỗi khi tôi dậy sớm, tâm trạng đều rất khó chịu.  

 - Xin lỗi cô - Tôi thở dài - Nhưng tôi thật sự không nhớ ra cô là ai. Thậm chí tôi nghe giọng cô cũng không quen.   

Đầu dây bên kia im lặng. Tôi cảm thấy như mình vừa làm đau một người mà mình yêu thương. Nhưng rõ ràng tôi không biết cô ta là ai.  

 - Cô có chắc là cô gọi đúng số không? - Tôi hỏi lại.  

 - Chắc mà!  

 - Vậy chúng ta quen nhau ở đâu?  

 - Khi tôi mới chuyển tới thành phố này và gặp anh ở quảng trường. Tôi hỏi đường đi. Anh đã chỉ rất tận tình, dù tôi là một người hoàn toàn xa lạ.   

Nói thật thì lúc này tôi lại nghĩ đó chính là tôi... Không phải tôi thích nhận những điều tốt về mình, nhưng tôi là một người lịch sự và tôi có thường làm những điều như thế.

Nhưng cũng nói thật thêm lần nữa là dù tôi có cố nghĩ đến đâu thì cũng không thể nhớ ra có lần nào chỉ đường cho một người nói giọng New York như vậy.   

- Chắc là cô gọi sai số rồi.  

 - Tôi vừa từ Florida về và tôi có món quà cho anh! - Cô ta vẫn lặp lại.   

Tôi thật muốn hỏi món quà đó là cái gì. Tức là tôi tò mò thôi. Có thể là loại kẹo nước muối mà tôi ưa thích. Năm nay tôi chưa ăn món đó lần nào, vì phải ra biển mới mua được.  

 - Xin lỗi cô, tôi chắc là cô gọi nhầm số rồi - Tôi tiếp tục - Nhưng tôi cũng hy vọng cô đã có một chuyến đi vui vẻ.  

 - à, không sao... - Cô ta đáp, rồi ngừng lại.   

Tôi không muốn đặt máy ngay. Tôi muốn nghe cô ấy đặt máy trước. Giống như khi bạn ôm lấy một người mà mình thương yêu, bạn không muốn mình buông tay ra trước.   

Rồi cô ấy nói:  

 - Anh cũng là một người tốt. Nhân tiện khi chúng ta tình cờ nói chuyện với nhau, tôi sẽ chúc anh những điều tốt lành nhé?

Tôi hơi ngạc nhiên. Cô ấy hoàn toàn xa lạ với tôi. Một người mà chỉ vài phút trước còn nhầm tôi với một người khác, bây giờ lại nghĩ tôi là người tốt và muốn chúc tôi những điều tốt lành.

- Tất nhiên - Tôi trả lời - Cảm ơn cô.

- Hy vọng những điều anh cần, những điều anh muốn, anh đều sẽ có cơ hội để thực hiện và đạt được.

Lại im lặng.

- Nhân tiện khi chúng ta tình cờ nói chuyện với nhau - Tôi nói - Cảm ơn cô. Tôi cũng chúc cô như vậy.

Sau này nghĩ lại, tôi thấy cô ấy không gọi nhầm số. Món quà cô ấy tặng tôi tuyệt vời hơn kẹo nước muối rất nhiều.

Bob Perks
Thục Hân (dịch)

hoahoctro.vn - Có những điều kỳ lạ và kỳ diệu tới mức người ta sợ rằng khi mình ngủ và tỉnh dậy, những điều đó không còn là thật nữa.

hoahoctro.vn - Một lời khen đúng lúc đôi khi còn hơn cả một điều kỳ diệu!

Cách đây đúng 40 năm, tôi còn nhớ như in khi gia đình tôi chuyển từ vùng núi cao bang Chicago tới một khu phố nghèo ở New York để kiếm sống. New York tráng lệ và sôi động, cuộc sống và tất cả những gì được chứng kiến ở đây khiến một đứa trẻ chín tuổi như tôi cảm thấy sợ hãi. Ba tôi đã cố gắng xin cho tôi vào học tại một trường học nhỏ cách nhà không xa.

Những ngày tháng đầu tiên ở trường mới, tôi hoàn toàn cô độc. Tất cả học sinh đều xa lánh thay vì giúp đỡ tôi hòa nhập. Thậm chí khi tôi chủ động làm quen, chúng bỏ đi, nhếch mép sau khi đã ném về phía tôi những cái nhìn chế giễu, miệt thị. Vài đứa lớn còn tụ tập lại để bắt nạt tôi.Tôi lờ mờ hiểu rằng ở đây chẳng ai ưa một đứa trẻ da đen con nhà nghèo, gầy gò và quê mùa như tôi cả. Suốt ba tháng, tâm lý sợ hãi và bị bỏ rơi khiến tôi gần như đứng bét lớp, mặc dù chương trình học đối với tôi chẳng khó khăn gì.

Thế nhưng, sau kỳ nghỉ đông mọi sự đã khác khi thầy Sean tới. Thầy được phân công chủ nhiệm lớp tôi thay cho thầy Paul bị nằm viện. Thầy rất nghiêm khắc, nhưng không nặng lời với bất kỳ ai. Dần dần lớp học trở nên có trật tự hơn, và những rắc rối của tôi cũng giảm đi nhiều. Có một điều tôi cảm thấy được an ủi, đó là thầy Sean cũng là người da đen.

Hôm đó là một ngày mà tôi chẳng thể nào quên, khi thầy Sean công bố kết quả thi giữa kỳ. Thầy nhìn khắp cả lớp, từng người một, và khi tới tôi, thầy dừng lại thật lâu làm tôi cảm thấy run sợ. Nhưng rồi thầy vui vẻ nói: “Bài thi này các em làm rất tốt, nhưng luôn có một người làm tốt nhất. Thầy hoan nghênh tất cả các em”. Khỏi phải nói lúc đó tôi vui như thế nào, vì tất cả các lần thấy Paul đọc điểm thi tôi đều bị than phiền.

Cuối buổi học, thầy nói tôi ở lại. Tôi sợ, rụt rè đến bên thầy, ấp úng: “Thưa thầy…”. “Joe đấy à ! Hôm nay em là người làm bài tốt nhất đấy, tuyệt lắm!”. Tôi òa khóc, cái điều mà tôi chưa từng làm từ khi tới đây. Thầy Sean ôm tôi vào lòng: “Đừng sợ, cố gắng lên, có thầy luôn bên em”.

Những lời khen đó của thầy Sean đã làm thay đổi cuộc đời tôi. Lúc nào trong đầu tôi cũng có hình ảnh của thầy đang cổ vũ cho tôi. Và tôi trở lại là tôi, học sinh xuất sắc nhất lớp vào cuối năm học đó, giống như khi tôi còn ở Chicago.

Năm sau, thầy Sean lại ra đi khi thầy Paul khoẻ trở lại. Nhưng lúc nào tôi cũng thấy như có thầy ở bên, và năm đó, cũng như những năm về sau, tôi luôn là người đứng đầu lớp. Mãi sau này, khi tôi học đại học, khi tôi bảo vệ luận án tiến sĩ, và ngay giờ đây khi tôi đang đứng giảng bài trước hàng trăm sinh viên của một trường đại học danh tiếng, không khi nào tôi quên được hình bóng thầy.

Hôm qua, tôi mừng đến phát khóc khi biết được địa chỉ của thầy sau 40 năm xa cách. Tôi đã lái xe một mạch 300km tới thăm người thầy mà tôi kính yêu nhất đời. Gặp lại thầy, tôi bật khóc, những kỷ niệm ngày đó bỗng sống lại như mới. “ Joe đấy à ! ” - thầy nói hệt như 40 năm trước – “em vẫn yếu đuối như ngày nào”. Tôi lặng người khi nghe thầy kể lại kỷ niệm xưa: “Hôm đó, bài làm em chỉ được điểm B, nhưng em đã cố gắng. Nhìn vào em, thầy thấy lại mình nhiều năm trước. Khi đó, một lời động viên của cô giáo đã giúp thầy vượt qua tất cả. Thầy đã tin rằng em cũng vậy, đó là lý do mà thầy gọi em ở lại hôm ấy. Và thầy đã không lầm”.

Một lời khen đúng lúc đôi khi còn hơn cả một điều kỳ diệu!

Tiến sĩ Joel Bawilley - Đại học bang Michigan, Hoa Kỳ

hoahoctro.vn - Vua Salomon chợt nhận ra rằng tất thảy những sự khôn ngoan, vương giả và quyền uy của ông ta đều là phù du, bởi vì một ngày nào đó nó cũng qua đi và rồi ông cũng chỉ là một hạt bụi nhỏ vô danh. . .

Một ngày nọ, vua Salomon nổi hứng muốn trêu trọc Benaiah, một cận thần thân tín của mình. Vua bèn nói với ông ta:
    

- Benaiah này, ta muốn ông mang về cho ta một chiếc vòng để đeo trong ngày lễ và ta cho ông sáu tháng để tìm cho ra chiếc vòng đó.
   

Benaiah trả lời:
    

- Nếu có một thứ gì đó tồn tại trên đời này, thưa đức vua, tôi sẽ tìm thấy nó và mang về cho ngài bằng bất cứ giá nào, nhưng chắc là chiếc vòng ấy phải có gì đặc biệt?
    

Nhà vua đáp :
    

- Nó có những sức mạnh kỳ diệu. Nếu kẻ nào đang vui nhìn vào nó sẽ thấy buồn, và nếu ai đang buồn nhìn vào nó sẽ thấy vui.
    

Vua Salomon biết rằng sẽ không đời nào có một chiếc vòng như thế tồn lại trên thế gian này, nhưng ông lại cứ muốn thử thách người cận thần của một chút.
   

Mùa xuân trôi qua, mùa hạ đã đến nhưng Benaiah vẫn chưa có một ý tưởng nào để tìm ra một chiếc vòng như thế. Vào đêm trước ngày lễ, ông quyết định lang thang đến một trong những nơi nghèo nhất của Jerusalem. Ông đi ngang qua một người bán hàng rong đang bày những món hàng trên một tấm bạt tồi tàn. Benaiah dừng chân lại hỏi :
    

- Có bao giờ ông nghe nói về một chiếc vòng kỳ diệu làm cho người hạnh phúc đeo nó quên đi niềm vui sướng và người đau khổ đeo nó quên đi nỗi buồn không ?
    

Người bán hàng gật đầu rồi lấy từ tấm bạt lên một chiếc vòng giản dị có khắc một dòng chữ. Khi Benaiah đọc dòng chữ trên chiếc vòng đó, khuôn mặt ông rạng ngời một nụ cười.
    

Đêm đó toàn thành phố hân hoan, tưng bừng đón mùa lễ hội.
    

- Nào, ông bạn của ta - vua Salomon hỏi - ông đã tìm thấy điều ta yêu cầu chưa?  Tất cả cận thần có mặt đều cười lớn và cả chính vua Salomon cũng cười.
    

Trước sự ngạc nhiên của mọi người, Benaiah đưa chiếc vòng ra và nói:
    

- Nó đây, thưa đức vua.
    

Khi vua Salomon đọc dòng chữ, nụ cười biến mất trên khuôn mặt vị vua. Trên chiếc vòng đó khắc ngang dòng chữ : “Điều đó rồi cũng qua đi”. Vào chính giây phút ấy, vua Salomon chợt nhận ra rằng tất thảy những sự khôn ngoan, vương giả và quyền uy của ông ta đều là phù du, bởi vì một ngày nào đó nó cũng qua đi và rồi ông cũng chỉ là một hạt bụi nhỏ vô danh. . .

Tô Lam

hoahoctro.vn - Bill và Jack đều không bao giờ trả lời được câu hỏi đó. Nhưng cả hai người đã tìm được cái hang trú qua cơn bão và trở về nhà an toàn. Chắc chắn đó mới là điều quan trọng nhất.

Một vòi nước đầy bùn đổ ập lên xe. Bill và Jack bị xô về một phía. Từ từ, chiếc xe chìm trong nước. Rất nhanh chóng, hai chàng trai hiểu rằng cái chết đang ở rất gần. Họ cố thoát ra khỏi chiếc xe và đón nhận họ là bầu trời tối đen như mực và bùn lỏng lạnh buốt, ngập đến tận cổ.

Họ ước gì đã nghe theo lời khuyên của đài địa phương hồi chiều "ngừng mọi chuyến đi và tìm chỗ trú ẩn". Họ đã quá vội vã cho chuyến công tác.

Jack hét lên trong tiếng gió rít:

- Bill! Cậu đâu rồi? Trả lời mình đi!

- Mình ở đằng này này, Jack! – Bill đáp trả yếu ớt - Đằng này!

   Jack không thể nhìn thấy gì.

- Cậu ổn chứ? - Jack lại hét.

- Chắc thế! - Lại giọng trả lời yếu ớt - Nhưng chúng ta chết đuối mất... Bùn và nước vào đầy mắt mình rồi, mình không thấy gì hết!

- Vậy cậu hãy đi theo tiếng mình - Jack gọi vang - Mình ở đây!

Và Jack bắt đầu nghĩ đến cha mình. Cha anh mất trong một cơn bão biển từ khi anh còn rất nhỏ. "Mẹ và các em rất cần con, cha ơi!" - Jack nghĩ trong đầu - "Hãy giúp con tìm được Bill và thoát khỏi nơi này!".

Đột nhiên, Jack cảm thấy ai đó tóm lấy tay mình và bắt đầu kéo.

- Chờ một chút, Bill! Cậu đi đâu vậy?

- Mình không biết - Jack nghe thấy Bill trả lời - Mình không thể nhìn ra hướng nào hết. Nhưng chắc là sẽ ổn thôi.

Jack cảm thấy bạn lại đang kéo tay mình. "Thôi được" - Jack nghĩ - "Có chỗ mà đi còn hơn không biết đi đâu". Jack tiến bước, dù bóng tối làm anh cảm thấy mình đã bị mù.

Bước chân của Jack ngập bùn. Bùn đã kéo tụt mất cả hai chiếc giày. Quần áo anh nặng trịch vì thấm nước. Jack biết nếu nước ngập lên một chút nữa, chắc chắn anh sẽ chìm, vì không thể nào bơi được trong tình trạng này.

Nhưng nước ngày càng có vẻ nông hơn. Bây giờ nước chỉ còn ngập đến ngực anh, rồi đến hông, và đến đầu gối. Jack cảm thấy bàn tay của bạn thả tay mình ra khi đã tới một gò đất cứng. Ngay lập tức, Jack nhìn quanh, cố tìm Bill. Lại một tia chớp nữa và tiếng sấm. Anh kịp thấy Bill đang bước lảo đảo cách anh khoảng 10 mét. Phía dưới gò đất, nước vẫn cuồn cuộn ngầu bùn.    

Jack cố đứng lên, đi về phía Bill.

- Cậu ổn không, Bill? - Jack hỏi đầy lo lắng.

- ổn rồi - Bill cố lấy lại nhịp thở - Bây giờ chúng ta nên làm gì?

- Tốt nhất là tìm một chỗ trú. Mình nhớ có một cái hang ở gần đây, chúng ta trú ở đó, chờ cho cơn bão đi qua.

Bill gật đầu. Họ giúp nhau đứng dậy.

- à, cảm ơn cậu - Bill nói - Cảm ơn đã kéo mình ra khỏi vùng nước và cứu sống mình. Mình không còn biết đường nào mà đi nữa.

Jack cười phá lên:

- Chính mình mới phải cảm ơn cậu chứ, chính cậu đã kéo mình đi mà!

Chợt Bill im lặng, rồi anh nói:

- Sao lại thế? Khi tới được gò đất này, chúng ta cách nhau khá xa. Cậu nói rằng mình kéo cậu đi, còn mình thì thấy rõ rằng cậu kéo mình. Chẳng lẽ chúng ta không nắm tay nhau sao?

- Vậy ai đã nắm tay kéo chúng ta đi? - Jack hỏi, bỗng thấy rất lo lắng.

Bill và Jack đều không bao giờ trả lời được câu hỏi đó. Nhưng cả hai người đã tìm được cái hang trú qua cơn bão và trở về nhà an toàn. Chắc chắn đó mới là điều quan trọng nhất.

Ed Price
Thục Hân (dịch)

Hai bài trước đây, tôi nói về việc nghe ‘âm thanh’ của tiếng Anh, có nghĩa là làm sao phân biệt được các âm với nhau đến nỗi, dù không hiểu câu ấy nói gì, cũng có thể lặp lại đúng lời người ta nói ra (câu càng dài thì kỹ năng nghe của mình càng cao). Dĩ nhiên, có những người được ‘lỗ tai âm nhạc’ thiên phú nên phân biệt âm thanh rất nhanh. Ví dụ em Wendy Võ, một nhi đồng gốc Việt tại North Carolina (tên Việt Nam là Võ thị Ngọc Diễm). Năm nay em mới 8 tuổi mà đã nói được 11 thứ tiếng và soạn 45 bản nhạc. Em có khả năng lặp lại một câu nói bằng bất cứ ngôn ngữ nào trên thế giới, mà không cần hiểu nghĩa. Thế nhưng thường thường, người ta phải mất nhiều thời gian để phân biệt các âm trong một ngôn ngữ mới, tuy nhiên TẤT CẢ MỌI NGƯỜI đều có khả năng này, bằng chứng là không một người nào trên trái đất (trừ người điếc) là không thể nghe và nói ngôn ngữ mẹ đẻ của mình.

Nếu thời gian qua, các bạn đã lắng nghe âm thanh tiếng Anh thôi, thì đến nay, hẳn bạn đã nhận thấy rằng bỗng dưng có một số từ hay cụm từ mình nghe rõ ràng hơn xưa, đặc biệt là những con số và những danh từ riêng (của các nhân vật, các địa danh … ), và những từ mình đã quen thuộc. Có những đoạn bạn nghe một thời gian dài 5-15 phút (như trên TV) rồi bỗng thấy mình ‘hiểu’ cơ bản nội dung chương trình đó.

Như thế là các bạn đã nghe tiếng Anh. Nhưng dù muốn dù không, khi nghe một ngôn ngữ mà chỉ nghe âm thanh thôi, thì cũng giống như mình nghe nhạc (không lời), hay nghe tiếng gió, tiếng chim. Nếu chỉ nghe như thế thì không đáng bỏ công, vì ngôn ngữ cốt là để truyền tin (truyền một thông tin). Nếu ta không nắm được thông tin bên dưới âm thanh phát ra bằng tiếng Anh, thì kể như chúng ta không ‘nghe’ được tiếng Anh. Vì thế, điều chúng ta cần học lại trước hết là nghe tiếng Anh (như một âm thanh thuần túy) để tiến đến bước sau cùng (mà bình thường người học ngoại ngữ xem là bước đầu tiên), ấy là ‘nghe’ tiếng Anh, theo nghĩa là ‘hiểu’ một thông tin.

Vì thế, sau hai bài để nói về cách nghe tiếng Anh, hôm nay tôi sẽ đi sâu hơn, ấy là ‘nghe’ tiếng Anh, theo nghĩa là nắm bắt nội dung của thông tin qua một chuỗi âm thanh bằng tiếng Anh.

Nghe tiếng Anh và ‘nghe’ tiếng Anh

1. ‘Nghe’ trong ngữ cảnh.

Tôi từng nhắc đi nhắc lại rằng đừng bao giờ tra từ điển khi mình nghe một diễn từ. Điều chủ yếu là nghe và lặp lại được những âm thanh đã nghe, rồi dần dần hiểu được một từ mới, khi nó xuất hiện trong nhiều nội dung khác nhau (nếu cả năm mình mới nghe từ đó một lần, có nghĩa là từ ấy không thông dụng và, trong giai đoạn này, ta không cần phải bận tâm đến nó!). Ví dụ: bạn nghe nhiều lần (âm thanh) ‘oubou’ mà không hiểu là gì, lần lượt trong những câu sau:

- To play the ‘oubou’ you need to have strong arms.

- The ‘oubou’ is considered one of the most difficult instruments to play.

- The ‘oubou’ is very difficult to play, because Karen must force air at very high pressure into the tiny double reed.


Lần đầu tiên, bạn chẳng biết âm ‘oubou’ chỉ cái gì, nhưng vì đi với play nên bạn đoán rằng đó là một cái gì để ‘chơi’. Như thế là đã ‘hiểu’ một cách tổng quát. Lần 2, với từ ‘instrument’ bạn biết rằng đó là cái để ‘chơi’ nhưng không phải là trong thể thao, mà là trong âm nhạc. Lần thứ ba, với cụm từ ‘must force air’ thì ta biết rằng đó là một nhạc cụ thổi hơi (khí nhạc) chứ không phải là nhạc cụ dây hay gõ… Và ta tạm hiểu như thế, mà không cần biết phải viết thế nào, cho đến khi đọc câu sau (chẳng hạn):

The oboe looks very similar to the clarinet, but sounds very different!

Thế là ta biết được rõ ràng đó là một nhạc khí tương tự như clarinet, và từ mà ta nghe là ‘oubou’ thì được viết là oboe (và ta đọc đúng ngay chứ không cần phải tra từ điển!)

Ps: Đây cũng là vấn đề ‘hiểu’ một từ. Chúng ta có cảm giác rằng nếu dịch được tiếng ấy ra là ta hiểu ngay, thế nhưng không có gì sai cho bằng. Nếu bạn học theo quá trình ngược, nghĩa là khởi sự biết từ ấy dưới dạng chữ viết, bạn sẽ tra từ điển và đọc là: kèn ô-boa! Bạn thấy hài lòng vì mình đã hiểu! Nhưng thực ra, nếu bạn không phải là một nhạc sĩ, thì ‘kèn ô-boa’ cũng chẳng thêm gì trong kiến thức bạn. Ngay trong tiếng mẹ đẻ, ta có thể hài lòng với khái niệm mơ hồ về một từ, nhưng khi học ngoại ngữ thì ta có cái cảm giác sai lầm là phải trở lại với từ mẹ đẻ mới gọi là hiểu. Đối với tôi, nightingale là một loại chim có tiếng hót hay và thường hót vào ban đêm, còn có dịch ra là ‘sơn ca’ hay ‘họa mi’ thì cũng bằng thừa, vì tôi chưa bao giờ thấy và biết chim ‘sơn ca’ hay ‘họa mi’. Thậm chí không biết là có phải một loài chim hay hai loài chim khác nhau, vì cả hai từ đều được dịch là nightingale.

2. Nghe trong toàn bộ bối cảnh.

Ta thường nghĩ rằng: ‘một từ thì có một nghĩa nhất định’. Hoàn toàn sai.

- Thử tra từ ‘tiêu cực’ trong từ điển: negative. Như thế, ‘một cán bộ tiêu cực’ phải được dịch là ‘a negative cadre’! Nếu cụm từ tiếng Việt có ý nghĩa rõ ràng thì cụm từ dịch ra tiếng Anh (như trên) là hoàn toàn vô nghĩa! Nói cách khác: khi người Anh nói ‘negative’, thì người Việt hiểu là ‘tiêu cực’; nhưng khi người Việt nói ‘tiêu cực’, thì người Anh không thể hiểu là ‘negative.’

- Từ đó ta không thể nào hiểu đúng nghĩa một từ tiếng Anh nếu không đặt vào trong bối cảnh của nó. Ví dụ: nếu không để ý rằng câu chuyện xảy ra ở Anh hay ở Mỹ, thì khi nghe từ corn ta có thể hiểu sai: Ở Anh là lúa mì, và ở Mỹ là bắp!

Nếu thấy một người mở nắp bình xăng lên mà nói ‘Oh my! No more gas’ thì ta hiểu ngay rằng ‘gas’ chính là ‘xăng’, mặc dù trước đó mình có thể học: petrol hay gasoline mới là xăng, còn gas có nghĩa là khí đốt!

Mà nhiều khi bối cảnh rõ đến nỗi, người ta dùng một từ sai mình cũng hiểu đúng. Bạn cứ thử đến cây xăng, mở bình và nói: đổ cho tôi 30.000 dầu! Tôi cam đoan là người ta không thắc mắc gì cả và sẽ đổ XĂNG chứ không đổ DẦU vào xe bạn; cao lắm là trong 100 lần, thì một lần người ta nhắc lại: đổ xăng phải không? Bạn nói là Dầu người ta vẫn hiểu là Xăng. Và trong tiếng Anh cũng thế! Bạn sẽ hiểu một từ trong toàn bộ bối cảnh của nó.

3. Nghe với tất cả giai điệu của câu.

Trong phần đầu tôi nói rằng khi ‘nghe’ một câu, chủ yếu là làm sao nắm bắt được thông tin của chuỗi âm thanh ấy. Nói cách khác, ngôn ngữ có nhiệm vụ là truyền tin. Nhưng ngoài nhiệm vụ truyền tin thì còn một nhiệm vụ thứ hai, vô cùng quan trọng, ấy là nhiệm vụ truyền cảm. Một câu nói giao tiếp hằng ngày, luôn tiềm tàng cái gì đó trong thất tình (= bảy tình cảm con người, chứ không phải là bị tình phụ đâu: hỉ, nộ, ai, lạc, ái, ố, dục). Vì thế, cao độ, tốc độ, cường độ của câu nói, trường độ (độ dài) và dấu nhấn của một từ, có thể là điều mình cần phải ‘nghe’ cùng một lúc với các âm thanh được phát ra, thậm chí nghe âm điệu là chính. Nếu không thì ta hiểu sai, hoặc không hiểu gì cả. Đừng tưởng rằng khi ta nghe được từ ‘hate’ là ta hiểu ngay: ghét!

Vì dụ nghe một cô gái nói với một cậu trai: I hate you! Câu này không phải lúc nào cũng là ‘Em ghét anh'! Nói với một ngữ điệu nào đó thì có thể hiểu là: Tôi căm thù anh; hay Thôi, để tôi yên; hay Anh làm tôi bực mình; hay Anh làm em cảm động quá; thậm chí: Em yêu anh quá chừng chừng!

Và cách nhấn câu cũng thế. Ví dụ trong câu sau đây:

I didn’t say Paul stole my watch!

Nếu người nói nhấn mạnh các từ theo 7 khác nhau, mỗi cách nhấn một từ ( I - didn’t - say - Paul - stole - my - watch ) thì nghĩa sẽ khác nhau hoàn toàn:

I didn’t say Paul stole my watch! (Somebody else said that!)

I didn’t say Paul stole my watch! (No! I didn't act like that)

I didn’t say Paul stole my watch! (I disclosed by another way, but I didn't SAY) v.v

Khi học tiếng Việt, chúng ta nghe toàn bộ giai điệu, nên hiểu (và nói đúng) cao độ của một từ (nói đúng các dấu); thế nhưng khi một người nước ngoài học tiếng Việt, chúng ta phải khổ công giải thích cho họ lên giọng, xuống giọng, uốn giọng như thế nào để nói các dấu sắc, huyền, nặng, hỏi - ngã (do học nghe bằng tai nên người Nam và người Trung đồng hóa ? và ~, trong khi người Bắc phân biệt chúng rõ ràng). Vì thế, ngược lại, khi nghe tiếng Anh, cần phải nghe toàn bộ âm điệu để nắm bắt những tình cảm bên dưới câu nói.

Nghe với cả giai điệu, mình sẽ hiểu (và sau này sẽ dùng) những câu hay thành ngữ một cách chính xác như người bản ngữ, mà không cần phải dịch ra. Vì dụ: các câu ngắn như: Oh my God! Look at this! Hoặc No way! Hoặc You're joking/kidding! Với giọng điệu khác nhau, những câu nói hằng ngày đó có thể được hiểu là một tiếng khen hay chê, thán phục hay thất vọng, bằng lòng hay bất bình, chấp thuận hay từ chối!

Và từ đó, mình sẽ biết đối xử khi dùng tiếng Anh cho đúng nghĩa, chứ không chỉ đúng văn phạm. Ví dụ, khi tiếp một nhân vật quan trọng trong cơ quan bạn, bạn chuẩn bị nói một câu mời rất trân trọng và đúng nghi thức (formal): Would you please (to) take a seat? Thế nhưng bạn căng thẳng đến độ nói theo một âm điệu nào đó khiến người kia bực mình với bạn (mà bạn không hề biết), vì ngỡ rằng bạn diễu cợt người ta! Thế là hỏng cả một cuộc đàm phán. Thà rằng bạn nói đơn sơ: Sit down! Với một giọng hòa nhã, thái độ tôn trọng, cử chỉ lịch thiệp và nụ cười nồng hậu, thì không ai lầm bạn! Trái lại, nói câu rất formal trên kia, với thái độ căng thẳng và giọng nói cộc cằn (vì sợ nói sai!), thì tai hại hơn nhiều.

4. Nghe với những gì một từ bao hàm.

Ngôn ngữ dùng để truyền tin, nhưng đồng thời cũng truyền cảm. Vì thế, mỗi danh từ vừa chỉ định một cái gì cụ thể (denotation), vừa kèm theo một tình cảm (connotation). Các từ this gentleman, this man, this guy, this rascal đều có một denotation như nhau là một người nam nào đó, nhưng connotation thì hoàn toàn khác; cũng như đối với một người nữ nào đó ta có thể dùng: a lady, a woman, a girl, a whore. Cùng một từ như communism chẳng hạn. Đối với một đảng viên đảng Cộng Sản hay một cảm tình viên, thì từ ấy gợi lên bao nhiêu điều dịu dàng cao đẹp, còn đối với người chống cộng, thì từ ấy gợi lên bao nhiêu điều xấu xa, độc ác! Trong khi denotation của nó chỉ là một triết thuyết như trăm ngàn thuyết thuyết khác, mà dù thích dù không, người ta cũng phải dùng để chỉ định triết thuyết do Karl Marx đề ra! Từ đó, câu nói 'You're a communist!' có thể là một lời khen nồng ấm hoặc là một lời chỉ trích thậm tệ, tùy theo connotation của nó.

Khi học tiếng Anh, muốn nâng cao vốn từ vựng thì ta cố học nhiều từ đồng nghĩa synonym. Thế nhưng, không bao giờ có synonyms đích thực cả: chỉ tương đương trong denotation chứ connotation hoàn toàn khác (và cũng vì thế mà không bao giờ có hai từ hoàn toàn có nghĩa giống nhau ở hai ngôn ngữ khác nhau: mother/father không hoàn toàn là cha/mẹ - và mummy/daddy không hoàn toàn là ba/má; vì tình cảm đính kèm với các từ ấy khác hẳn giữa người Việt và người Anh). "Nghe" tiếng Anh, chính là biết nghe những connotations trong các thuật ngữ mình nghe.

Cho đến nay, tôi chỉ đề nghị các bạn nghe tin tức. Nhưng đó là giai đoạn nghe để quen với các âm. Trong giai đoạn ‘nghe’ tiếng Anh này, phải bớt giờ nghe tin tức mà xem phóng sự hoặc các phim truyện. Trên thế giới, các speakers của các chương trình tin tức buộc phải nói với thái độ neutral, nghĩa là không được dùng từ kèm theo tình cảm, và không được xử lý âm điệu để bộc lộ tình cảm của mình, vì thế họ nói rất dễ nghe, nhưng chỉ nghe tin tức thôi thì ta bỏ sót một phần khá chủ yếu trong tiếng Anh.

(Trái lại thông tín viên Việt Nam nhiều khi chưa làm chủ được tình cảm mình trong quá trình đọc một bản tin, và người ta thấy ngay là thông tín viên vui mừng hay bực tức, tán đồng hay bất đồng, với nội dung bản tin mình đọc. Còn người viết bản tin thì dùng những từ có connotation: ví dụ trước kia, khi nói đến một tổng thống Mỹ thì bao giờ cũng là ‘tên Kennedy’ hoặc ‘tên tổng thống Kennedy’. Còn hiện nay thì ‘Ngài tổng thống Bush’, mà ít khi nói một cách trung lập: Tổng Thống G. Bush. Trong khi đó, hầu như không bao giờ nghe trong một bản tin: ‘Cố chủ tịch Hồ Chí Minh’, mà lúc nào cũng là ‘Bác Hồ’. Thuật ngữ ‘Bác Hồ’ mặc nhiện tiềm ẩn một tình yêu thương và kính trọng đến độ cụm từ ‘cố chủ tịch Hồ Chí Minh’, vốn là một cụm từ neutral, lại trở thành một cụm từ ‘thất kính, xem thường’ đối với ‘Chủ tịch Hồ Chí Minh’!)

5. Nghe bằng trái tim để cảm điều họ cảm.

Và cuối cùng, đối với các bạn muốn đi thật sâu vào tiếng Anh, thì có thể phối hợp tất cả các kỹ năng để hiểu những điều tiềm tàng bên dưới ngôn ngữ giao tiếp; và điều này hướng đến cách nghe văn học. Mọi ngôn ngữ đều gợi lên một cái gì đó vượt lên trên từ ngữ. Vì thế, thi ca là một ngôn ngữ đặc biệt. Người Việt nào, dù thích hay không thích, vẫn cảm được ngôn ngữ của thi ca. Do đó, muốn nâng cao kỹ năng ‘nghe’ tiếng Anh của mình thì cần tập nghe những bài thơ. Cho đến nay, khó tìm những bài thơ audio, nhưng không phải là không có. Tập nghe đọc thơ, dần dần, chúng ta sẽ cảm được cái tinh túy của tiếng Anh, từ đó ta cảm được vì sao cùng một tư tưởng mà diễn đạt cách này thì 'hay' hơn cách kia. Bấy giờ ta mới có quyền nói: tôi đã ‘nghe’ được tiếng Anh.

Ví dụ, khi muốn người ta cảm nhận tiếng gió mùa thu, thì Xuân Diệu đã sử dụng âm ‘r’ trong bài “Đây Mùa Thu Tới”:

Những luồng run rẩy rung rinh lá

Tương tự như vậy Robert L. Stevenson viết trong The Wind

I saw you toss the kites on high

And blow the birds about the sky;

And all around I heard you pass,

Like ladies’ skirts across the grass..

Tác giả đã làm cho ta cảm được làn gió hiu hiu với các âm ‘r’ và ‘s’ nối tiếp và quyện vào nhau trong câu cuối, kèm với hình ảnh độc đáo của váy các mệnh phụ lướt qua trên cỏ (điều mà người Việt Nam hoàn toàn không có kinh nghiệm, vì mọi nét yêu kiều đều gắn liền với tà áo dài).

Kết luận:

Tôi đã bắt đầu gợi ý nghe tiếng Anh để rồi đi đến vấn đề ‘nghe’ tiếng Anh. Tuy nhiên, tôi lặp lại, những gì tôi nói chỉ là lý thuyết, và không có lý thuyết nào có thế làm cho bạn nghe được tiếng Anh. Cách duy nhất ấy là bạn phải tự mình nghe và rút ra những phương pháp thích hợp với xu hướng, kinh nghiệm và sở thích của mình.

Qua loạt bài này, tôi luôn đả phá cách nghe dựa trên viết và dịch. Thế nhưng, những điều tôi cho là trở ngại, nhiều khi lại có ích cho bạn, vì những thứ ấy không cản trở mà còn giúp bạn những cột móc để bám vào. Vâng. Nếu các bạn thấy việc đọc script, hoặc học từ vựng, hoặc viết thành câu và tra từ điển - như vẫn làm từ trước đến nay - giúp cho bạn nghe và hiểu nhanh hơn thì cứ sử dụng phương pháp của mình. Tôi chỉ nhắc lại một điều này:

Tất cả những trợ giúp đó cũng giống như chiếc phao cho người tập bơi. Khi tập bơi, nhiều người cần có một cái phao để bám vào cho dễ nổi, từ đó bạo dạn xuống nước mà tập bơi. Và không ít người bơi giỏi đã khởi sự như thế. Bạn cũng vậy, có thể những cách nghe từ trước đến giờ (nhìn script - học từ - kiểm tra văn phạm) giúp bạn những cột chắc chắn để bám vào mà nghe. Vậy thì xin nhớ rằng: Chiếc phao giúp cho bạn nổi, nhưng không giúp cho bạn biết bơi. Đến một giai đoạn nào đó, chính chiếc phao lại cản trở bạn và không cho bạn bơi thoải mái.

Hãy vứt cái phao sớm chừng nào hay chừng nấy, nếu không nó trở thành một trở ngại cho bạn khi bạn muốn bơi nhanh và xa.

Hãy vứt những chữ viết khi nghe nói, nhanh chừng nào hay chừng ấy, nếu không chúng sẽ cản trở bạn và bạn không bao giờ thực sự 'nghe' được tiếng Anh!

- NGHE BẰNG TAI -

Khi tôi bảo rằng chúng ta gặp trở ngại khi học ngoại ngữ vì thông minh và có nhiều kinh nghiệm, có người cho rằng đó là nói theo nghĩa bóng. Không phải đâu, tôi nói theo nghĩa đen đó! Qua sự kiện sau (và ACE chắc chắn cũng từng gặp những trường hợp tương tự) ACE sẽ thấy ngay. Một người bạn từng dạy Anh Văn ở Trung Tâm Ngoại Ngữ với tôi, sau này sang định cư ở Mỹ. Anh cùng đi với đứa con 7 tuổi, chưa biết một chữ tiếng Anh nào. Mươi năm sau tôi gặp lại hai cha con tại Hoa Kỳ. Con anh nói và nghe tiếng Anh không khác một người Mỹ chính cống. Trong khi đó anh nói tiếng Anh tuy lưu loát hơn xưa, nhưng rõ ràng là một người nước ngoài nói tiếng Mỹ. Khi xem chương trình hài trên TV, con anh cười đúng với tiếng cười nền trong chương trình, trong khi đó anh và tôi nhiều khi không hiểu họ nói gì đáng cười: rõ ràng là kỹ năng nghe của con anh hơn anh rồi! Điều này chứng tỏ rằng khi sang Mỹ, anh đã có kinh nghiệm về tiếng Anh, và ‘khôn’ hơn con anh vì biết nhiều kỹ thuật, phương pháp học tiếng Anh, nên tiếp tục học tiếng Anh theo tiến trình phản tự nhiên; trong khi con anh, vì không ‘thông minh’ bằng anh, và thiếu kinh nghiệm, nên đã học tiếng Anh theo tiến trình tự nhiên mà không theo một phương pháp cụ thế nào để học vocabulary, grammar, listening, speaking cả.

Đi vào cụ thể từ vựng Anh.

Muốn nâng cao kỹ năng nghe, cần phải xóa bỏ cái phản xạ lâu ngày của mình do kinh nghiệm trong tiếng mẹ đẻ, và những khả năng mình đã có khi khởi sự học ngoại ngữ, ấy là mình đã biết đọc và biết viết chữ theo mẫu tự la tinh. Công việc xóa bỏ cái phản xạ sai này là một việc mất thì giờ, vì tập một phản xạ mới đã là khó, mà xóa đi một phản xạ cũ lại càng khó hơn nữa. Các bạn đọc bài này để tin vào tiến trình tự nhiên, chứ không phải để nhớ những phân tích ‘tào lao’ này, khiến lại bị trở ngại thêm trong quá trình nâng cao kỹ năng của mình).

- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe nguyên âm: Tiếng Anh là tiếng phụ âm.

Tiếng Anh chủ yếu là ngôn ngữ đa âm: một từ thường có nhiều âm. Lỗ tai chúng ta đã ‘bị điều kiện hóa’ để nghe âm tiếng Việt. Tiếng Việt là loại tiếng đơn âm, vì thế, mỗi tiếng là một âm và âm chủ yếu trong một từ là nguyên âm. Đổi một nguyên âm thì không còn là từ đó nữa: ‘ma, mi, mơ’ không thể hoán chuyển nguyên âm cho nhau, vì ba từ có ba nghĩa hoàn toàn khác nhau. Mặc khác, tiếng Việt không bao giờ có phụ âm cuối từ. Ngay cả những chữ mà khi viết có phụ âm cuối, thì người việt cũng không đọc phụ âm cuối; ví dụ: trong từ ‘hát’, nguyên âm mới là ‘át’, h(ờ)-át, chứ không phải là h(ờ)-á-t(ơ), trong khi đó từ ‘fat’ tiếng Anh được đọc là f(ờ)-a-t(ờ), với phụ âm ‘t’ rõ ràng.

Trong tiếng Việt hầu như không có những từ với hai phụ âm đi kế tiếp (ngoài trừ ch và tr - nhưng thực ra, ch và tr cũng có thể thay bằng 1 phụ âm duy nhất) vì thế, tai của một người Việt Nam = chưa bao giờ làm quen với ngoại ngữ - không thể nhận ra hai phụ âm kế tiếp. Do đó, muốn cho người Việt nghe được một tiếng nước ngoài có nhiều phụ âm kế tiếp, thì phải thêm nguyên âm (ơ) vào giữa các phụ âm; ví dụ: Ai-xơ-len; Mat-xơ-cơ-va. Nói cách khác, người Việt không thể nghe được phụ âm nếu không có một nguyên âm cụ thể đính kèm.

Với kinh nghiệm (phản xạ) đó, một khi ta nghe tiếng Anh, ta chờ đợi nghe cho đủ các nguyên âm như mình NHÌN thấy trong ký âm (phonetic signs), và không bao giờ nghe được cả. Ví dụ: khi học từ America ta thấy rõ ràng trong ký âm: (xin lỗi vì không thể ghi phonetic signs vào trang này) ‘ơ-me-ri-kơ’, nhưng không bao giờ nghe đủ bốn âm cả, thế là ta cho rằng họ ‘nuốt chữ’. Trong thực tế, họ đọc đủ cả, nhưng trong một từ đa âm (trong khi viết) thì chỉ đọc đúng nguyên âm ở dấu nhấn (stress) - nếu một từ có quá nhiều âm thì thêm một âm có dấu nhấn phụ (mà cũng có thể bỏ qua) - còn những âm khác thì phải đọc hết các PHỤ ÂM, còn nguyên âm thì sao cũng đưọc (mục đích là làm rõ phụ âm). Có thể chúng ta chỉ nghe: _me-r-k, hay cao lắm là _me-rơ-k, và như thế là đủ, vì âm ‘me’ và tất cả các phụ âm đều hiện diện. Bạn sẽ thắc mắc, nghe vậy thì làm sao hiểu? Thế trong tiếng Việt khi nghe ‘Mỹ’ (hết) không có gì trước và sau cả, thì bạn hiểu ngay, tại sao cần phải đủ bốn âm là ơ-mê-ri-kơ bạn mới hiểu đó là ‘Mỹ’? Tóm lại: hãy nghe phụ âm, đừng chú ý đến nguyên âm, trừ âm có stress!


Một ví dụ khác: từ interesting! Tôi từng được hỏi, từ này phải đọc là in-tơ-res-ting hay in-tơ-ris-ting mới đúng? Chẳng cái nào đúng, chẳng cái nào sai cả. Nhưng lối đặt vấn đề sai! Từ này chủ yếu là nói ‘in’ cho thật rõ (stress) rồi sau đó đọc cho đủ các phụ âm là người ta hiểu, vì người bản xứ chỉ nghe các phụ âm chứ không nghe các nguyên âm kia; nghĩa là họ nghe: in-trstng; và để rõ các phụ âm kế tiếp thì họ có thể nói in-tr(i)st(i)ng; in - tr(ơ)st(ơ)ng; in-tr(e)st(ư)ng. Mà các âm (i)(ơ), để làm rõ các phụ âm, thì rất nhỏ và nhanh đến độ không rõ là âm gì nữa. Trái lại, nếu đọc to và rõ in-tris-ting, thì người ta lại không hiểu vì dấu nhấn lại sang 'tris'!


Từ đó, khi ta phát âm tiếng Anh (nói và nghe là hai phần gắn liền nhau - khi nói ta phát âm sai, thì khi nghe ta sẽ nghe sai!) thì điều tối quan trọng là phụ âm, nhất là phụ âm cuối. Lấy lại ví dụ trước: các từ fire, fight, five, file phải được đọc lần lượt là fai- (ơ)r; fai-t(ơ); fai-v(ơ), và fai- (ơ)l, thì người ta mới hiểu, còn đọc 'fai' thôi thì không ai hiểu cả.


Với từ ‘girl’ chẳng hạn, thà rằng bạn đọc gơ-rôl / gơ-rơl (dĩ nhiên chỉ nhấn gơ thôi), sai hẳn với ký âm, thì người ta hiểu ngay, vì có đủ r và l, trong khi đó đọc đúng ký âm là ‘gơ:l’ hay bỏ mất l (gơ) thì họ hoàn toàn không hiểu bạn nói gì; mà có hiểu chăng nữa, thì cũng do context của câu chứ không phải là do bạn đã nói ra từ đó.


- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe âm Việt.

Các nguyên âm Việt và Anh không hề giống nhau. Một âm rất rõ trong tiếng Anh sẽ rất nhoè với một lỗ tai người Việt, và một âm rất rõ trong tiếng Việt thì rất nhoè trong lỗ tai người Anh (người bản xứ nói tiếng Anh). Ví dụ: Khi bạn nói: “Her name’s Hương!” Bạn đọc từ Hương thật rõ! Thậm chí la lên thật to và nói thật chậm thì người ấy vẫn không nghe ra. Vì ‘ươ’ đối với họ là âm rất nhoè. Nhưng nói là ‘Hu-ôn-gh(ơ)’ họ nghe rõ ngay; từ đó ta phải hiểu họ khi nói đến cô Huôngh chứ đừng đòi hỏi họ nói tên Hương như người Việt (phải mất vài năm!).


Tương tư như vậy, không có nguyên âm tiếng Anh nào giống như nguyên âm tiếng Việt. Nếu ta đồng hóa để cho dễ mình, là ta sẽ không nghe được họ nói, vì thế giới này không quan tâm gì đến cách nghe của người Việt Nam đối với ngôn ngữ của họ. Ví dụ: âm ‘a’ trong ‘man’ thì không phải là ‘a’ hay ‘ê’ hay ‘a-ê’ hay ‘ê-a’ tiếng Việt, mà là một âm khác hẳn, không hề có trong tiếng Việt. Phải nghe hàng trăm lần, ngàn lần, thậm chí hàng chục ngàn lần mới nghe đúng âm đó, và rất rõ! Ấy là chưa nói âm ‘a’ trong từ này, được phát âm khác nhau, giữa một cư dân London, Scotland, Boston, Missouri, Texas!


Cũng thế, âm ‘o’ trong ‘go’ không phải là ‘ô’ Việt Nam, cũng chẳng phải là ô-u (như cách phiên âm xưa) hay ơ-u (như cách phiên âm hiện nay), lại càng không phài là ‘âu’, mà là một âm khác hẳn tiếng Việt. Phát âm là ‘gô’, ‘gơu’ hay ‘gâu’ là nhoè hẳn, và do đó những từ dễ như ‘go’ cũng là vấn đề đối với chúng ta khi nó được nói trong một câu dài, nếu ta không tập nghe âm ‘ô’ của tiếng Anh đúng như họ nói. Một âm nhoè thì không có vấn đề gì, nhưng khi phải nghe một đoạn dài không ngưng nghỉ thì ta sẽ bị rối ngay.


Đây cũng là do một kinh nghiệm tai hại xuất phát từ việc tiếp thu kiến thức. Trong quá trình học các âm tiếng Anh, nhiều khi giáo viên dùng âm Việt để so sánh cho dễ hiểu, rồi mình cứ xem đó là ‘chân lý’ để không thèm nghĩ đến nữa. Ví dụ, muốn phân biệt âm (i) trong sheep và ship, thì giáo viên nói rằng I trong sheep là ‘I dài’ tương tự như I trong tiếng Bắc: ít; còn I trong ship là I ngắn, tương tự như I trong tiếng Nam: ít - ích. Thế là ta cho rằng mình đã nghe được I dài và I ngắn trong tiếng Anh rồi, nhưng thực chất là chưa bao giờ nghe cả! Lối so sánh ấy đã tạo cho chúng ta có một ý niệm sai lầm; thay vì xem đấy là một chỉ dẫn để mình nghe cho đúng âm, thì mình lại tiếp thu một điều sai! Trong tiếng Anh không có âm nào giống âm I bắc hoặc I nam cả! Bằng chứng: ‘eat’ trong tiếng Anh thì hoàn toàn không phải là ‘ít’ trong tiếng Việt, đọc theo giọng bắc, và ‘it’ trong tiếng Anh hoàn toàn không phải là ‘ít’ trong tiếng Việt, đọc theo giọng nam! Vì thế, phải xóa bỏ những kinh nghiệm loại này, và phải nghe trực tiếp thôi!


- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe bằng chữ viết.

Nếu ta hỏi một em bé: cháu nghe bằng gì? Thì nó sẽ trả lời: Nghe bằng tai! Nếu ta bảo: “Cháu phải nghe bằng mắt cơ!” Chắc em bé tưởng ta … trêu em! Thế nhưng điều xảy ra cho nhiều người học tiếng nước ngoài là Nghe Bằng Mắt!


Thử nhìn lại xem. Trong giai đoạn đầu tiếp xúc với tiếng Anh, khi ta nghe một người nói: “I want a cup of coffee!”. Tức tốc, chúng ta thấy xuất hiện câu ấy dưới dạng chữ Viết trong trí mình, sau đó mình dịch câu ấy ra tiếng Việt, và ta HIỂU! Ta Nghe bằng MẮT, nếu câu ấy không xuất hiện bằng chữ viết trong đầu ta, ta không Thấy nó, thì ta … Điếc!


Sau này, khi ta có trình độ cao hơn, thì ta hiểu ngay lập tức chứ không cần phải suy nghĩ lâu. Thế nhưng tiến trình cũng chẳng khác nhau bao nhiêu, ta vẫn còn thấy chữ xuất hiện và dịch, cái khác biệt ấy là ta viết và dịch rất nhanh, nhưng từ một âm thanh phát ra cho đến khi ta hiểu thì cũng thông qua ba bước: viết, dịch, hiểu. Khi ta đi đến một trình độ nào đó, thì trong giao tiếp không có vấn đề gì cả, vì các câu rất ngắn, và ba bước đó được 'process' rất nhanh nên ta không bị trở ngại, nhưng khi ta nghe một bài dài, thì sẽ lòi ra ngay, vì sau hai, ba, bốn câu liên tục 'processor' trong đầu ta không còn đủ thì giờ để làm ba công việc đó. Trong lúc nếu một người nói bằng tiếng Việt thì ta nghe và hiểu ngay, không phải viết và dịch (tại vì ngày xưa khi ta học tiếng Việt thì quá trình là nghe thì hiểu ngay, chứ không thông qua viết và dịch, vả lại, nếu muốn dịch, thì dịch ra ngôn ngữ nào?), và người nói có nhanh cách mấy thì cũng không thể nào vượt cái khả năng duy nhất của chúng ta là 'nghe bằng tai'.


Vì thế, một số sinh viên cảm thấy rằng mình tập nghe, và đã nghe được, nhưng nghe một vài câu thì phải bấm ‘stop’ để một thời gian chết - như computer ngưng mọi sự lại một tí để process khi nhận quá nhiều lệnh - rồi sau đó nghe tiếp; nhưng nếu nghe một diễn giả nói liên tục thì sau vài phút sẽ ‘điếc’. Từ đó, người sinh viên nói rằng mình ‘đã tới trần rồi, không thể nào tiến xa hơn nữa! Vì thế giới này không stop cho ta có giờ hiểu kịp’!’(1)


Từ những nhận xét trên, một trong việc phải làm để nâng cao kỹ năng nghe, ấy xóa bỏ kinh nghiệm Nghe bằng Mắt, mà trở lại giai đoạn Nghe bằng Tai, (hầu hết các du học sinh ở nước ngoài, sau khi làm chủ một ngoại ngữ rồi từ trong nước, đều thấy ‘đau đớn và nhiêu khê’ lắm khi buộc phải bỏ thói quen nghe bằng mắt để trở lại với trạng thái tự nhiên là nghe bằng tai! Có người mất cả 6 tháng cho đến 1 năm mới tàm tạm vượt qua).


- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe bằng cấu trúc văn phạm.

Khi nghe ai nói, ta viết một câu vào đầu, và sửa cho đúng văn phạm, rồi mới dịch, và sau đó mới hiểu! Ví dụ. Ta nghe ‘iwanago’ thì viết trong đầu là ‘I want to go’, xong rồi mới dịch và hiểu; nếu chưa viết được như thế, thì iwanago là một âm thanh vô nghĩa.


Thế nhưng, nếu ta nghe lần đầu tiên một người nói một câu hằng ngày: igotago, ta không thể nào viết được thành câu được, và vì thế ta không hiểu. Bời vì thực tế, câu này hoàn toàn sai văn phạm. Một câu đúng văn phạm phải là ‘I am going to go’ hoặc chí ít là ‘I have got to go’. Và như thế, đúng ra thì người nói, dù có nói tốc độ, cũng phải nói hoặc: I'm gona go; hoặc I’ve gota go (tiếng Anh không thể bỏ phụ âm), chứ không thể là I gotta go! Thế nhưng trong thực tế cuộc sống người ta nói như thế, và hiểu rõ ràng, bất chấp mọi luật văn phạm. Văn phạm xuất phát từ ngôn ngữ sống, chứ không phải ngôn ngữ sống dựa trên luật văn phạm. Vì thế ta cũng phải biết nghe mà hiểu; còn cứ đem văn phạm ra mà tra thì ta sẽ khựng mãi. (Tôi đang nói về kỹ năng nghe, còn làm sao viết một bài cho người khác đọc thì lại là vấn đề khác!)

Tóm lại, trong phần chia sẻ này, tôi chỉ muốn nhắc với ACE rằng, hãy NGHE ĐIỀU NGƯỜI TA NÓI, CHỨ ĐỪNG NGHE ĐIỂU MÌNH MUỐN NGHE, và muốn được như vậy, thì HÃY NGHE BẰNG TAI, ĐỪNG NGHE BẰNG MẮT!

LÀM SAO NGHE ĐƯỢC TIẾNG ANH NHƯ NGƯỜI NƯỚC NGOÀI (Phần 1) :

Nhân một câu hỏi của một thành viên English Time Forum (1), về cách học nghe tiếng Anh, tôi đã viết một topic trong Forum ấy. Hôm nay đọc lại, tôi thấy rằng có thể một số em sinh viên thường ghé blog tôi cũng muốn tìm một cách học để mau tiến bộ trong kỹ năng nghe tiếng Anh, nên tôi chép sang blog mình. Và sau đây là bài tôi viết cách đây hai ngày trên ETF

LÀM SAO NGHE ĐƯỢC TIẾNG ANH (và nói chung: MỘT NGOẠI NGỮ)

Một trong những trở ngại lớn nhất của chúng ta khi học một ngoại ngữ ấy là chúng ta quá… thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm.

Quá thông minh: vì mình không thể nào chấp nhận nghe một câu mà mình không hiểu: cần phải hiểu một câu nói gì trước khi nghe tiếp câu thứ hai, nếu không thì mình không buồn nghe tiếp.

Quá kinh nghiệm: Cuộc đời đã dạy ta không nghe những gì người khác nói mà chỉ hiểu những gì mà nội dung chuyển tải. Nếu không hiểu nội dung, chúng ta không thể lặp lại lời người kia. Cũng vì thế mà - trong giai đoạn đầu học ngoại ngữ - mỗi lần nghe một câu tiếng Anh thì trong đầu phải dịch ra được tiếng Việt thì mới yên tâm, bằng không thì … câu ấy không có nghĩa.

Thế nhưng, đấy là lối học sinh ngữ ngược chiều. Tôi biết được 6 ngôn ngữ, trong đó có ba ngôn ngữ thành thạo nghe nói đọc viết: Việt - Anh - Pháp, và tôi thấy rằng trong các ngôn ngữ tôi biết thì, một cách khách quan, nghe và nói tiếng Việt là khó nhất (vì ở phương tây, không có ngôn ngữ nào mà mình đổi cao độ của một từ thì ý nghĩa từ ấy lại thay đổi: ma - má - mà - mạ - mã - mả). Nhưng các bạn ở forum này, cũng như tôi, đều không có vấn đề gì cả với cái sinh ngữ khó vào bậc nhất ấy!

Thế nhưng những thầy cô dạy chúng ta nghe nói tiếng Việt chẳng phải là những vị chuyên viên ngôn ngữ như các thầy ngoại ngữ mà ta học tại các trường. Thầy dạy tiếng Việt chúng ta là tất cả những người quanh ta từ ngày ta ra đời: cha mẹ, anh chị, hàng xóm, bạn bè… nghĩa là đại đa số những người chưa có một giờ sư phạm nào cả, thậm chỉ không có một khái niệm nào về văn phạm tiếng Việt. Thế mà ta nghe tiếng Việt thoải mái và nói như sáo. Còn tiếng Anh thì không thể như thế được.

Ấy là vì đối với tiếng Việt, chúng ta học theo tiến trình tự nhiên, còn ngoại ngữ thì ta học theo tiến trình phản tự nhiên.

Từ lúc sinh ra chúng ta đã NGHE mọi người nói tiếng Việt chung quanh (mà chẳng bao giờ ta phản đối: "tôi chẳng hiểu gì cả, đừng nói nữa"! Mới sanh thì biết gì mà hiểu và phản đối!). Sau một thời gian dài từ 9 tháng đến 1 năm, ta mới NÓI những tiếng nói đầu tiên (từng chữ một), mà không hiểu mình nói gì. Vài năm sau vào lớp mẫu giáo mới học ĐỌC, rồi vào lớp 1 (sáu năm sau khi bắt đầu nghe) mới tập VIẾT… Lúc bấy giờ, dù chưa biết viết thì mình đã nghe đưọc tất cả những gì người lớn nói rồi (kể cả điều mình chưa hiểu). Như vậy, tiến trình học tiếng Việt của chúng ta là Nghe - Nói - Đọc - Viết. Giai đoạn dài nhất là nghe và nói, rồi sau đó từ vựng tự thêm vào mà ta không bao giờ bỏ thời gian học từ ngữ. Và ngữ pháp (hay văn phạm) thì đến cấp 2 mới học qua loa, mà khi xong trung học thì ta đã quên hết 90% rồi.

Nhưng tiến trình ta học tiếng Anh (hay bất cứ ngoại ngữ nào) thì hoàn toàn ngược lại.

Thử nhìn lại xem: Trước tiên là viết một số chữ và chua thêm nghĩa tiếng Việt nếu cần. Và kể từ đó, học càng nhiều từ vựng càng tốt, kế đến là học văn phạm, rồi lấy từ vựng ráp vào cho đúng với văn phạm mà VIẾT thành câu! Rồi loay hoay sửa cho đúng luật! Sau đó thì tập ĐỌC các chữ ấy trúng được chừng nào hay chừng ấy, và nhiều khi lại đọc một âm tiếng Anh bằng một âm tiếng Việt! (ví dụ fire, fight, five, file… đều được đọc là ‘phai’ ). Sau đó mới tới giai đoạn NÓI, mà ‘nói’ đây có nghĩa là Đọc Lớn Tiếng những câu mình viết trong đầu mình, mà không thắc mắc người đối thoại có hiểu 'message' của mình hay không vì mình chỉ lo là nói có sai văn phạm hay không. Lúc bấy giờ mới khám phá rằng những câu mình viết thì ai cũng hiểu, như khi mình nói thì chỉ có mình và … Thượng Đế hiểu thôi, còn người bản xứ (tiếng Anh) thì ‘huh - huh’ dài cổ như cổ cò! Thế là học nói bằng cách sửa đổi phát âm những từ nào chưa chuẩn cho đến khi người khác nghe có thể hiểu được.

Sau thời gian dài thật dài, mình khám phá rằng mình từng biết tiếng Anh, và nói ra thì người khác hiểu tàm tạm, nhưng khi họ nói thì mình không nghe được gì cả (nghĩa là nghe không hiểu gì cả). Lúc bấy giờ mới tập NGHE, và rồi đành bỏ cuộc vì cố gắng mấy cũng không hiểu được những gì người ta nói.

Vấn đề là ở đó: chúng ta đã học tiếng Anh ngược với tiến trình tự nhiên, vì quá thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm. Tiến trình ấy là Viết - Đọc - Nói - Nghe!

Vì thế, muốn nghe và nói tiếng Anh, chuyện đầu tiên là phải quên đi kinh nghiệm và trí thông minh, để trở lại trạng thái ‘sơ sinh và con nít’, và đừng sử dụng quá nhiều chất xám để phân tích, lý luận, dịch thuật!

Và đây là bí quyết để Nghe:

A. Nghe thụ động:

1. - ‘Tắm’ ngôn ngữ. Nghe không cần hiểu: Hãy nghe! Đừng hiểu.

Bạn chép vào CD một số bài tiếng Anh (vì dụ từ trên forum ETF). Mỗi bài có thể dài từ 1 đến 5 phút.

Khi nào bạn ở nhà một mình, thì mở các bài đó ra vừa đủ nghe, và cứ lặp đi lặp lại mãi ra rả như âm thanh nền suốt ngày. Bạn không cần để ý đến nó. Bạn cứ làm việc của mình, đánh răng, rửa mặt, học bài làm bài, vào internet… với tiếng lải nhải của bài tiếng Anh. (thậm chí, trong lúc bạn ngủ cũng có thể để cho nó nói).

Trường hợp bạn có CD player, USB player hay iPod, thì đem theo để mở nghe khi mình có thời gian chết - ví dụ: di chuyển lâu giờ trên xe, đợi ai hay đợi đến phiên mình tại phòng mạch.

Công việc ‘tắm ngôn ngữ’ này rất quan trọng, vì cho ta nghe đúng với từng âm của một ngôn ngữ lạ. Tai của chúng ta bắt rất nhanh một âm quen, nhưng loại trừ những âm lạ. Ví dụ: Nếu bạn nghe câu: ‘mặt trời mọc cánh khi chim voi truy cập chén chó’, một câu hoàn toàn vô nghĩa, nhưng bảo bạn lặp lại thì bạn lặp lại được ngay, vì bạn đã quá quen với các âm ấy. Nhưng khi một người nói một câu bằng chừng ấy âm (nghĩa là 11 âm/vần), trong ngôn ngữ bạn chưa từng học, và bảo bạn lặp lại thì bạn không thể nào lặp lại được, và bảo rằng… không nghe được! (Bạn có điếc đâu! Vấn đề là tai bạn không nhận ra được các âm!) Lối 'tắm ngôn ngữ' đó chỉ là vấn đề làm quen đôi tai, và sau một thời gian (lâu đấy chứ không phải vài ngày) bạn sẽ bắt được các âm của tiếng Anh, và thấy rằng âm ấy rất dễ nghe, nhưng hoàn toàn khác với âm Việt. Đừng nản lòng vì lâu ngày mình vẫn không phân biệt âm: hãy nhớ rằng bạn đã tắm ngôn ngữ tiếng Việt ít ra là 9 tháng liên tục ngày đêm trước khi mở miệng nói được tiếng nói đầu tiên và hiểu được một hai tiếng ngắn của cha mẹ; và sau đó lại tiếp tục 'tắm ngôn ngữ' Việt cho đến 4, 5 năm nữa!

2 - Nghe với hình ảnh động.

Nếu có giờ thì xem một số tin tức bằng tiếng Anh (một điều khuyên tránh: đừng xem chương trình tiếng Anh của các đài Việt Nam, ít ra là giai đoạn đầu, vì xướng ngôn viên Việt Nam, phần lớn, nói rất gần với âm Việt Nam (kể cả pronounciation), nên mình dễ quen nghe, và từ đó lỗ tai mình lại hỏng, về sau lại khó nghe người bản xứ nói tiếng Anh - thế là phải học lại lần thứ hai!). Các hình ảnh đính kèm làm cho ta ‘hiểu’ được ít nhiều nội dung bản tin, mà không cần phải ‘dịch’ từng câu của những gì xướng ngôn viên nói. Bạn sẽ yên tâm hơn, sau khi nghe 15 phút tin tức, tự tóm lược lại, thì thấy rằng mình đã nắm bắt được phần chính yếu của nội dung bản tin. Và đây là cách thứ hai để tắm ngôn ngữ.

B. Nghe chủ động.

1. Bản tin special english:- Thu một bản tin, và nghe lại rồi chép ra nhiều chừng nào hay chừng nấy… nhớ là đừng tra cứu tự điển hay tìm hiểu nghĩa vội. Đoán nghĩa trong nội dung câu, và nhớ lại âm thanh của từ, hay cụm từ đó, sau này tự nó sẽ rõ nghĩa, nếu trở đi trở lại hoài.

(Ngày xưa, trên đài VOA, sau mỗi chương trình tôi thường nghe một cụm từ tương tự như: statue, statute hay statu gì đó, mà không biết viết thế nào, tuy vẫn hiểu đại loại là: hãy đợi đấy để nghe tiếp. Mãi sau này tôi mới biết rằng thuật ngữ rất quen thuộc ấy là 'stay tuned', nhưng một thời gian dài, chính tả của chữ ấy đối với tôi không thành vấn đề!)

2. Chăm chú nghe lại một số bài mình từng nghe trong giai đoạn ‘tắm ngôn ngữ’
- Lấy lại script của những bài mình từng nghe, đọc lại và nhớ lại trong tưởng tượng lời đọc mà mình từng nghe nhiều lần.

Sau đó xếp bản script và nghe lại để hiểu. Lần này: tự nhiên mình sẽ nghe rõ từng tiếng và hiểu. Trường hợp không hiểu một từ hay cụm từ, thì gắng lặp lại nhiều lần đúng như mình đã nghe, sau đó lật lại script để so sánh.

3. Một số bài Audio (trong ETF chẳng hạn): nghe nhiều lần, trước khi đọc script. Sau đó, đọc lại script, chủ yếu kiểm tra những từ mình đã nghe hoặc đoán, hoặc những từ mà mình có thể phát âm lại nhưng không hiểu viết và nghĩa thế nào. Qua việc này, nhiều khi ta phát hiện rằng một từ mình rất quen thuộc mà từ xưa đến nay mình cứ in trí là phải nói một cách nào đó, thì thực ra cần phải nói khác hẳn và phát âm như thế thì mới mong nghe đúng và nói cho người khác hiểu. Sau đó, xếp bản script và nghe lại một hai lần nữa. (Ví dụ: hai chữ tomb, bury, khi xưa tôi cứ đinh ninh là sẽ phát âm là 'tôm-b(ơ), bơri' - sau này nghe chữ 'tum, beri' tôi chẳng hiểu gì cả - dù cho tôi nghe rõ ràng là tum, beri -cho đến khi xem script thì mới vỡ lẽ!)

4. Học hát tiếng Anh, và hát theo trong khi nghe.Chọn một số bài hát mà mình thích, tìm lyrics của nó rồi vừa nghe vừa nhìn lyrics. Sau đó học thuộc lòng và hát song song với ca sĩ, và gắng phát âm cũng như giữ tốc độ và trường độ cho đúng. Khi nào buồn buồn cũng có thể tự hát cho mình nghe (nếu không có giọng tốt và hát sai giọng một tí cũng không sao, vì chủ yếu là tập phát âm, tốc độ, trường độ và âm điệu tiếng Anh).

Và nói cho đúng giọng (qua hát) cũng là một cách giúp mình sau này nhạy tai hơn khi nghe, vì thường thường ngôn ngữ trong các bài hát khó nghe hơn những câu nói bình thường rất nhiều.

Trước khi tạm dừng topic này, tôi muốn nói thêm một điều.

Có bạn bảo rằng hiện nay mình chưa hiểu, nên cố gắng nghe nhiều cũng vô ích, để mình học thêm, khi nào có nhiều từ vựng để hiểu rồi thì lúc đó sẽ tập nghe sau.

Nghĩ như thế là HOÀN TOÀN SAI. Chính vì bạn chưa hiểu nên mới cần nghe nhiều hơn những người đã hiểu. Muốn biết bơi thì phải nhảy xuống nước, không thể lấy lý do rằng vì mình không thể nổi, nên ở trên bờ học cho hết lý thuyết rồi thì mới nhảy xuống, và sẽ biết bơi! Chưa biết bơi mà xuống nước thì sẽ uống nước và ngộp thở đấy, nhưng phải thông qua uống nước và ngộp thở như thế thì mới hy vọng biết bơi.